کودکان همیشه نمی‌توانند آنچه را تجربه می‌کنند با کلمات توضیح دهند. اضطراب ممکن است به شکل دل‌درد و امتناع از رفتن به مدرسه دیده شود، غم و فشار روانی می‌تواند با تحریک‌پذیری یا کناره‌گیری خود را نشان دهد، و بعضی مشکلات هیجانی یا رفتاری ممکن است ابتدا شبیه «لجبازی»، «بی‌دقتی» یا «بدخلقی» به نظر برسند. به همین دلیل، شناخت سلامت روان کودک نیازمند توجه به شیوه‌ای است که کودک در رفتار، بازی، روابط، یادگیری و واکنش‌های روزمره خود پیام می‌دهد.

بخش مهمی از رشد کودک با تغییر همراه است و همه ترس‌ها، نوسانات رفتاری یا مشکلات مقطعی نشانه یک اختلال نیستند. اما زمانی که یک مسئله برای مدتی ادامه پیدا می‌کند، شدت آن افزایش می‌یابد یا بر خواب، مدرسه، روابط، بازی، یادگیری و آرامش خانواده اثر می‌گذارد، بررسی تخصصی می‌تواند کمک کند مشخص شود کودک دقیقاً با چه مسئله‌ای روبه‌روست و چه نوع حمایتی برای او مناسب‌تر است. در این نگاه، رفتار کودک جدا از سن، مرحله رشد، روابط خانوادگی و محیط آموزشی تفسیر نمی‌شود.

اضطراب و ترس‌ها، مشکلات رفتاری، دشواری در تنظیم هیجان، مشکلات توجه و تمرکز، افت عملکرد تحصیلی، مشکلات ارتباطی و اجتماعی، سوگ، جدایی والدین، تغییرات مهم زندگی یا تجربه‌های استرس‌زا از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند بر سلامت روان کودک اثر بگذارند. توجه زودهنگام به این نشانه‌ها اهمیت دارد، زیرا بعضی مشکلات اگر به‌درستی شناخته و پیگیری شوند، می‌توانند پیش از آنکه بر بخش‌های بیشتری از رشد کودک اثر بگذارند بهتر مدیریت شوند.

در کار با کودکان، گفت‌وگو تنها راه ارتباط درمانی نیست. بازی، نقاشی، داستان، ساختن و فعالیت‌های نمادین می‌توانند به کودک کمک کنند احساسات و تجربه‌هایی را بیان کند که هنوز توان توضیح مستقیم آن‌ها را ندارد. بازی‌درمانی و شن‌درمانی در همین چارچوب اهمیت پیدا می‌کنند و در کنار مداخلات رفتاری، آموزش مهارت‌های هیجانی و مشاوره با والدین می‌توانند متناسب با سن و نیاز کودک مورد استفاده قرار گیرند. بازی‌درمانی یکی از روش‌های شناخته‌شده کار با کودکان است و از بازی به‌عنوان زبان طبیعی‌تر کودک برای شناخت و تغییر استفاده می‌کند.

نقش والدین نیز در بسیاری از موارد بخشی جدایی‌ناپذیر از این مسیر است. گاهی تغییر در شیوه پاسخ‌دادن به رفتار کودک، هماهنگی بیشتر میان والدین، شناخت بهتر نیازهای رشدی یا اصلاح بعضی الگوهای ارتباطی می‌تواند به اندازه کار مستقیم با کودک اهمیت داشته باشد. بنابراین، هدف فقط این نیست که یک رفتار ناخوشایند حذف شود؛ مهم‌تر آن است که خانواده بفهمد پشت آن رفتار چه نیازی قرار دارد و چگونه می‌تواند به رشد سالم‌تر کودک کمک کند.

توجه به سلامت روان در کودکی، سرمایه‌گذاری برای آینده است. کودکی که احساسات خود را بهتر می‌شناسد، راه‌های سالم‌تری برای بیان و تنظیم آن‌ها پیدا می‌کند و در محیطی حمایت‌کننده رشد می‌کند، فرصت بیشتری برای شکل‌دادن روابط سالم‌تر، اعتمادبه‌نفس بیشتر و سازگاری بهتر با چالش‌های مراحل بعدی زندگی خواهد داشت.